چرا نماز جمعه این همه اهمیت دارد؟

به گزارش خبرگزاری حوزه، پنج روز از مردادماه سال ۱۳۵۸ گذشته بود که اولین نماز جمعه بعد از پیروزی انقلاب اسلامی با حضور بیش از یک میلیون نفر از مردم مسلمان روزه‌دار تهران و در گرمای شدید تابستان به امامت و پیشوایی مرحوم آیت الله طالقانی در دانشگاه تهران برگزار شد.

اهمیت اقامه نماز جمعه از منظر آیات و روایات

اهمیت اقامه نماز جمعه در آیین و مکتب نورانی اسلام تا بدانجاست که قرآن کریم در همین زمینه می فرماید: "یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذَا نُودِی لِلصَّلَاةِ مِن یوْمِ الْجُمُعَةِ فَاسْعَوْا إِلَی ذِکرِ اللَّهِ وَذَرُوا الْبَیعَ: ای ایمان آوردگان! وقتی به نماز روز جمعه ندا داده می شود، به سوی یاد خدا بشتابید و داد و ستد را رها کنید. "

پیامبر اعظم(ص) نیز در این خصوص می‌فرمایند: "شرکت در نماز جمعه هم دیدار است و هم زینت و زیبایی" و این سخن یعنی آن که حضور در آیین عبادی-سیاسی نماز جمعه که خود نوعی ملاقات با مؤمنین به شمار می‌رود، از این حیث بسی زیبا و دلنشین است چرا که حرکتی در مسیر رضای باریتعالی است.

از رسول الله(ص) نقل شده که فرمودند: "هر کس که ایمان دارد، در روز جمعه نباید نماز جمعه را فراموش کند". از امیرالمؤمنین(ع) نیز روایتی داریم که می فرمایند: "روز پنجشنبه دارویی نخورید که شما را در بستر بیندازد، تا مبادا نماز جمعه‌ی فردا از دستتان برود. "

امام صادق(ع) نیز در حدیثی در باب آداب حضور در نماز جمعه می‌فرمایند:" روز جمعه، خود را زینت کنید. غسل کنید، عطر بزنید و سر و صورت خود را مرتب نمایید. تمیزترین لباسهایتان را بپوشید و به نماز جمعه بروید. "

از برخی روایات چنین استفاده می‌شود که حکم وجوب نماز جمعه اندکی قبل از هجرت به مدینه، در مکه بر پیامبر اکرم (ص) نازل شده است. روایتی که از «ابن عباس» نقل شده، اشاره دارد که رسول الله(ص) قبل از مهاجرتشان به مدینه به اقامۀ نماز جمعه مأمور شدند، ولی چون توانایی اقامۀ آن را در مکه نداشتند، به یکی از اصحاب خود در مدینه (مَصعب بن عمیر) نامه نوشتند که نماز جمعه را در آن‌جا به جای آورد. علت آن نیز روشن است: حضرت رسول(ص) به سبب شرایط سختی که از طرف کفار به ایشان تحمیل می‌شد، نمی‌توانستند مردم را برای نماز سیاسی عبادی جمعه حاضر نمایند، لذا دستور فرمودند در مدینه اقامه شود؛ البته باید توجه کرد که سورۀ جمعه بعد از هجرت و در مدینه نازل شده است. نکته حائز اهمیت آن که نخستین نماز جمعه‌ای که حضرت ختمی مرتبت محمدمصطفی(ص) به شخصه اقامه نمودند، هنگامی بود که به مدینه هجرت کردند.

اندکی از آثار و برکات اقامه نماز جمعه

در خصوص آثار و برکات تربیتی و اجتماعی این عبادت مهم که از منظر توحیدی، رنگ و بوی سیاسی هم دارد، بسیار گفته شده اما به طور اجمال باید به موارد ذیل اشاره کرد؛

۱- تقویت روحیه اخوت و برادری

در نماز جمعه، افراد مختلف از هر جا، در یک مجمع و مصلا گرد هم می‌آیند و در صفوفی متحد و منسجم کنار یکدیگر قرار می گیرند و آنچه که ما در نماز جماعت می‌بینیم در ترازی بالاتر آن را در نماز جمعه به عنوان اجتماع هفتگی مسلمین مشاهده می‌کنیم.

۲- تقویت قوای اسلامی

این عبادت، به نوعی مسلمانان را بر محور عبادت و نماز، تشکل ویکپارچگی می بخشد و مایه ارعاب دشمنان اسلام و خنثی سازی فتنه ها و توطئه های تفرقه افکنانه و شایعه های آنان است. بر این اساس باید از نماز جمعه به عنوان عامل مهمی در راستای تقویت قوای جبهه اسلامی یاد کرد که البته خود به تقویت روحیه جمعی در جامعه اسلامی کمک شایان توجهی کرده است.

۳- رشد فکری-سیاسی مسلمین

به مقتضای مطالب بصیرت آفرین و آگاهی بخشی که در خطبه های جمعه بیان می شود، مردم از مسائل سیاسی کشور خود و جهان با خبر شده و ضمن آشنایی به وظایف اجتماعی خویش، در صحنه اجتماع حضور بیشتری پیدا می کنند.

۴- مرکزیتی برای بسیج مردم

به گواه دوست و دشمن، سنگر نماز جمعه، بهترین جای دعوت مردم به بسیج شدن برای جهاد و دفاع و نیز حل مشکلات اجتماعی و یاری‌رسانی به دیگران است و به خصوص در بحث مواسات و همدلی مؤمنانه باید از این ظرفیت عظیم بیش از پیش بهره بُرد. این قدرت عظیم مردمی که در نماز جمعه متجلی می شود، همواره مورد توجه بوده و در صدر اسلام نیز پیامبر اکرم(ص) و امیرالمؤمنین(ع) از طریق مساجد و به خصوص پس از خطبه های نماز جمعه، افراد را بسیج کرده و به جبهه های جهاد اعزام می کردند.

طراوت روح در اجتماع وحدت‌آمیز مؤمنان

هنگامی که اذان‌گویِ روز جمعه، مؤمنین را به مهمانی خدا در ضیافت آدینه فرا می‌خواند، نمازگزارانِ پاک طینت، با دلی آکنده از مهر الهی و به دور از هواهای نفسانی، به رودخانه زلال جمعه می پیوندند تا به این طریق به دریای بیکران اتحاد و معنویت برسند.

در چنین ضیافتی امام جمعه همچون دیده‌بان و جلوداری امین، با فراخواندن نمازگزاران به پاکی و پرهیزکاری، راه ها و بیراهه هایِ این دنیای پرآشوب را به آنان نشان می دهد. آن گاه همگی بدون کبر و نخوت بپا می خیزند و دو رکعت نماز عشق به جای می‌آورند.

به تعبیر زیبای یکی از بزرگان، نماز جمعه به‌سان گنجینه‌ای قیمتی است که غافلانِ از آن، از ثروت عظیمی محروم خواهند ماند. در واقع نماز جمعه، باغ طراوتی است که در هر هفته یک بار به روی مشتاقانِ سعادت گشوده می شود.

میثاقگاه مردم و رهبری

نماز جمعه، هم نشانه سیاسی بودن دین است و هم دینی بودن سیاست، چه آن که آیین عبادی- سیاسی نماز جمعه، جایگاه بلند سیاست و حکومت را در متن دین مشخص می سازد از این حیث که امام جمعه، یا حاکم اسلامی و سرپرست امور مسلمانان است یا شخص عادل و آگاه به زمان و مکان که از سوی رهبر حکومت اسلامی تعیین می‌شود.

بنابر این باید گفت که نماز جمعه، علاوه بر این که میعادگاه عابد و معبود است، میثاقگاه مردم و رهبری به شمار می رود و این دیدارهای مستقیم یا غیرمستقیم هفته ای یک بار مردم و رهبری، آسان‌ترین و مطمئن‌ترین راه اطلاع از مسایل و مشکلات جهان اسلام و شناخت وظیفه سیاسی و اجتماعی است.

امام و رهبر شهیدمان درباره نقش مهم نماز جمعه در ایجاد اتحاد و همدلی بین اقشار مختلف جامعه فرمودند: "نماز جمعه، همان‌طور که نامش هم نشان می دهد، نمازی است که ذکر خدا را با اجتماع مسلمانان توأم تأمین می کند. این نماز تفاوت می کند با آن ذکر و یادی که تنها و در خلوت انجام بگیرد. در این نماز، تن‌های مردم و دل‌های مردم در کنار یکدیگر قرار می گیرد. لذا به این نماز می گویید نماز وحدت آفرین. حقیقت هم همین است».

رسانه بودن نماز جمعه

از سوی دیگر و با توجه به این که نماز جمعه، مظهر و نماد یک دین سیاسی ـ اجتماعی است و در گفتار و سیره ائمه هدی(ع) و نیز فتاوای فقهای عظام، به هرچه باشکوه برگزار شدن آن تاکید فراوان شده است و هر جمعه، در جای جای میهن اسلامی مان هزاران نفر در این مراسم شرکت می کنند، وجه رسانه بودن آن هرچه بیش تر آشکار می گردد. این وجه رسانه ای نماز جمعه، ما را به توانایی های آن آشناتر می‌سازد که البته امید است با سیاست گذاری های بهتر و هوشمندانه تر شاهد رونق مضاعف نماز جمعه در سراسر کشور به ویژه از حیث حضور پرمعنای نسل جدید در این آوردگاه بزرگ باشیم.

نقش‌آفرینی خطیب نماز جمعه

همچنین نباید از نظر دور داشت که به هرحال، خطبه نماز جمعه، نمودی از رسانه حقیقی اسلامی محسوب می شود و پیام های خاصی برای شرکت کنندگان در مسجد «جمعه» دارد. گوینده این پیام، یعنی خطیب جمعه، از نقش ویژه و مؤثر در این رسانه اسلامی برخوردار است.

از این رو، هر تلاشی برای کارآمد کردن نماز جمعه، حول نقش محوری خطیب می چرخد و کارآمدی خطیب، موجب انسجام امت حزب اللّه در نمازهای جمعه خواهد شد. شمار اموری که نقش ائمه جمعه را در تقویت این فریضه الاهی بیشتر می گرداند، این هاست: داشتن اطلاعات کافی در زمینه های مختلف، به روز بودن خطبه ها، ایجاد ارتباط مستحکم با مردم، وارد نشدن در صف بندی جناح ها، ساده زیستی، و بکارگیری فنون خطابه.

پرورشگاه سیاست و تدبیر

نماز جمعه همچنین یکی از اجتماع های سودمند، چاره‌ساز و هدفدار است که هم نمایشگاه وحدت شکوهمند اسلام، و هم پرورشگاه سیاست و تدبیر مسلمانان به شمار می‌آید. نشاط سیاسی و احساس حضور در صحنه درگیری با نامردمی دنیاداران، در نماز جمعه تقویت می شود.

به دیگر سخن باید گفت که میقاتِ بندگی حق، میعاد با خلقی خدایی و میثاق با رهبری در نماز جمعه تحقق پیدا می کند و لذا لازم است که این فریضه بسیار مهم دین اسلام، هرچه با محتواتر و شکوهمندتر برگزار شود تا بهره وری و استفاده آن افزون گردد.

بسیج مردم برای حل مشکلات جامعه

از دیگر سو باید بر این نکته محوری تأکید کرد که سنگر نماز جمعه، بهترین محل دعوت مردم به بسیج برای جهاد، دفاع از کیان انقلاب و زمینه سازی به منظور حل مشکلات اجتماعی و یاری رسانی به دیگران است.

در واقع نماز جمعه بهترین میعادگاه برای انسجام بخشی به جامعه ایمانی در مسیر رفع مشکلات فرهنگی و اجتماعی و حتی اقتصادی است و جالب این که این قدرت عظیم مردمی که در نماز جمعه متجّلی می شود، همواره مورد توجه دوست و دشمن بوده است. بنابر این باید همواره مراقب دفاع و صیانت همه جانبه از این جایگاه مهم باشیم.

گزارش: سید محمدمهدی موسوی